"Czy to już powód, żeby iść do psychologa?" – o konsultacjach wychowawczych bez tabu. Rozmowa z psychologiem

Każdy rodzic czasem czuje się bezradny. Histeria w sklepie, kłótnie o lekcje, trzaskanie drzwiami przez nastolatka. Kiedy to jeszcze etap rozwoju, a kiedy sygnał, że warto poszukać wsparcia? O najczęstszych dylematach rodziców rozmawiamy z dr Joanną Halicką-Masłowską – psychologiem i psychoterapeutą prowadzącym konsultacje wychowawcze dla rodziców.

Pani Joanno, mam wrażenie, że wszyscy dookoła radzą sobie z dziećmi lepiej niż ja. Kiedy w ogóle powinnam zgłosić się na konsultację wychowawczą? Czy to nie za wcześnie?

To najważniejsze pytanie. Na konsultację warto przyjść wtedy, kiedy czuje Pani, że dotychczasowe sposoby już nie działają, a w domu jest więcej napięcia niż bliskości. Nie trzeba czekać na „duży problem”.

Zgłaszamy się, gdy:

• czujemy, że tracimy kontakt z dzieckiem,
• zachowania dziecka powtarzają się i nasilają mimo rozmów, próśb, kar,
• sami jesteśmy przemęczeni, krzyczymy więcej, niż byśmy chcieli, i mamy poczucie winy,
• przed nami duża zmiana: rozwód, przeprowadzka, pojawienie się rodzeństwa, zmiana szkoły,
• po prostu chcemy sprawdzić, czy to, co się dzieje, jest normą rozwojową.

Przyjście to nie porażka. To odpowiedzialność.

Czyli to, że idę do psychologa, nie znaczy, że jestem złą mamą i że moje dziecko jest „zaburzone”?

Absolutnie nie. Konsultacja wychowawcza to nie diagnoza dla dziecka. To wsparcie dla rodzica. W 90% przypadków to nie dziecko potrzebuje terapii, tylko my, dorośli, potrzebujemy nowych narzędzi i zrozumienia, co stoi za jego zachowaniem. Dziecko zachowaniem komunikuje trudność, której nie umie nazwać słowami.

A czym różni się taka konsultacja od terapii dziecka?

Na terapię przychodzi dziecko i pracuje z terapeutą. Na konsultację wychowawczą przychodzi rodzic – czasem oboje rodzice – i to my rozmawiamy o dziecku. Dziecko nie musi być obecne na pierwszym spotkaniu. Ja pomagam zrozumieć, skąd bierze się dane zachowanie i co jako rodzic mogę zmienić, żeby pomóc dziecku. Często zmiana w reakcji rodzica całkowicie zmienia zachowanie dziecka.

To przejdźmy do konkretów. Jakie zachowania powinny mnie zaniepokoić w zależności od wieku?

To kluczowe, bo to, co jest alarmujące u nastolatka, jest normą u trzylatka. Podzielmy to:

Mój 8-latek ciągle kłamie, a 14-latka cały czas siedzi w telefonie. Trzaskają drzwiami. Mam wrażenie, że straciłam z nimi kontakt.

To dwa najczęstsze tematy na konsultacjach. 8-latek kłamie najczęściej ze strachu przed karą lub z potrzeby bycia ważniejszym w oczach rówieśników. Pytanie nie brzmi „jak go ukarać za kłamstwo”, tylko „czego tak bardzo się boi, że woli skłamać?”.

A 14-latka w telefonie – telefon to dziś całe jej życie społeczne. Zamiast walczyć z telefonem, warto zawalczyć o relację poza nim. Umówić się na zasady, ale też zapytać: co tam znajdujesz, czego nie znajdujesz w domu?

Mąż i ja mamy zupełnie inne podejście. Ja jestem za łagodnością, on za dyscypliną. Kłócimy się przy dzieciach.

To bardzo częste i bardzo obciążające dla dziecka. Dzieci nie potrzebują idealnie zgodnych rodziców. Potrzebują rodziców, którzy potrafią się dogadać co do kilku najważniejszych zasad. Na konsultacji pomagamy wypracować wspólny „kontrakt rodzinny” – 3–4 zasady, co do których oboje się zgadzamy. Reszta to detale.

Najważniejsze: nigdy nie podważamy drugiego rodzica przy dziecku.

Jak wygląda pierwsze spotkanie? Mam przyjść z dzieckiem?

Na pierwsze spotkanie zapraszam samych rodziców. Bez dziecka. Przynosicie ze sobą historię – jak było do tej pory, co Was niepokoi, co już próbowaliście. Ja słucham, zadaję pytania, czasem daję małe zadanie do domu – do poobserwowania. Dopiero na drugim spotkaniu decydujemy, czy i w jakiej formie zaprosić dziecko. Czasem jedno spotkanie wystarcza, by rodzice poczuli ulgę i dostali konkretny plan.

Co tak naprawdę wyniosę z konsultacji?

Trzy rzeczy.

1. Zrozumienie sytuacji. Co moje dziecko próbuje mi powiedzieć swoim zachowaniem.
2. Narzędzia. Co konkretnie powiedzieć zamiast krzyku, jak postawić granicę bez upokarzania, jak chwalić, żeby to budowało, a nie uzależniało.
3. Spokój. Wiedzę, że nie jestem sama z tym problemem i że nie muszę być idealnym rodzicem. Wystarczy, że jestem wystarczająco dobrym rodzicem.