"Mamo, jeszcze 5 minut..." – kiedy ekran przestaje być zabawką? Rozmowa o nadużywaniu mediów przez dzieci

‍

Przeciętny polski nastolatek spędza w sieci 5 godzin i 36 minut dziennie, a w weekendy ponad 6 godzin. Rodzice myślą, że to 1,5 godziny. O tym, gdzie jest granica między intensywnym używaniem a problemem, rozmawiamy z dr Joanną Halicką-Masłowską – psychologiem i psychoterapeutą uzależnień.

Pani Joanno, ile to jest „za dużo”? Bo ja już nie wiem, czy 2 godziny to dużo, czy mało.

Zacznijmy od norm, bo tu mamy jasne wytyczne. To nie jest moja opinia, to rekomendacje Światowej Organizacji Zdrowia.

WHO w swoich pierwszych wytycznych dla dzieci do 5. roku życia mówi wprost: dzieci w wieku 2–4 lata powinny mieć nie więcej niż jedną godzinę biernego czasu przed ekranem dziennie, a niemowlęta nie powinny mieć go wcale. W innym miejscu WHO precyzuje: dzieci między drugim a piątym rokiem życia nie więcej niż godzinę, a dzieci poniżej drugiego roku życia w ogóle nie powinny mieć czasu ekranowego.

Amerykańska Akademia Pediatrii doprecyzowuje: do 18. miesiąca zero ekranów poza wideorozmową, między 2. a 4. rokiem życia maksymalnie godzina dziennie wartościowych treści oglądanych razem z rodzicem.

Dla starszych dzieci WHO mówi już ogólnie: im mniej, tym lepiej, ale kluczowe jest, by ekran nie zabierał czasu na trzy rzeczy: sen, ruch i relacje na żywo.

No właśnie. Raporty pokazują, że moje dzieci są od tej normy daleko...

Tak. Według najnowszego raportu NASK „Nastolatki 3.0” z 2023 roku polski nastolatek spędza w sieci średnio 5 godzin i 36 minut dziennie. W 2020 roku było to 4 godziny i 50 minut. W dni wolne od szkoły ten czas wydłuża się do 6 godzin i 10 minut, a w weekendy do 6 godzin i 16 minut.

Najbardziej niepokojące jest to, że rodzice w tym samym badaniu deklarują, że ich dzieci spędzają w sieci ok. 1,5 godziny. To prawie 4 razy mniej niż rzeczywistość.

Rodzice: „około 1,5 godziny”. Rzeczywistość: 5 godzin i 36 minut. Prawie cztery razy więcej, niż nam się wydaje.

Kiedy powinnam się zacząć martwić? Bo czas to jedno, ale widzę rozdrażnienie.

W uzależnieniach behawioralnych nigdy nie diagnozujemy samym stoperem. Diagnozujemy po funkcji i konsekwencjach. Na konsultację warto przyjść, gdy widzi Pani u dziecka kilka sygnałów z tej listy przez kilka tygodni:

1. Sygnały emocjonalne: ogromna drażliwość, wybuchy złości, agresja, gdy zabieramy telefon. Dziecko nie potrafi się uspokoić, mówi „nudzi mi się” po 5 minutach bez ekranu.
2. Sygnały fizyczne: chroniczne niewyspanie, siedzenie do 1–2 w nocy, bóle głowy, oczu, karku, przybieranie na wadze, zaniedbanie higieny.
3. Sygnały społeczne i szkolne: rezygnacja z pasji, z kolegów, kłamstwa na temat czasu w sieci, spadek ocen, wagary, jedzenie posiłków z telefonem, brak rozmów.
4. Utrata kontroli: dziecko samo mówi „chciałbym przestać, ale nie umiem”, próby ograniczania kończą się niepowodzeniem.

Czy dziecko może być naprawdę uzależnione, tak jak dorosły?

Tak. Jako terapeuta uzależnień diagnozuję to na co dzień. WHO w 2019 roku wpisało do klasyfikacji chorób ICD-11 zaburzenie grania – gaming disorder.

WHO definiuje je jako: upośledzoną kontrolę nad graniem, stawianie grania ponad inne zainteresowania i codzienne aktywności oraz kontynuowanie grania pomimo negatywnych konsekwencji.

Żeby rozpoznać zaburzenie, ten wzorzec musi utrzymywać się co najmniej 12 miesięcy i powodować poważne problemy w życiu osobistym, rodzinnym, społecznym lub szkolnym. To nie jest „dużo gra”, to jest „gra niszczy mu życie, a on i tak nie potrafi przestać”.

Co mam zrobić? Zabranie telefonu kończy się awanturą.

Zakaz bez relacji to wojna. To, co działa, to kontrakt medialny.

1. Najpierw my. Dziecko nie uwierzy w limity, jeśli mama scrolluje przy kolacji.
2. Kontrakt, nie zakaz. Spisujemy zasady: ile, kiedy i na co można. Np. od poniedziałku do piątku max 1,5 h, telefony nie wchodzą do sypialni po 21:00 – wszystkich domowników. Brak telefonów przy posiłkach.
3. Zasada 3xZ: Zastąp, Zaoferuj, Zainteresuj. Nie możemy tylko zabrać. Musimy dać coś w zamian – wspólny spacer, planszówkę, rolki. Nuda jest paliwem dla ekranu.
4. Rozmawiamy o treści. Co oglądasz? Pokaż mi. Wejście w świat dziecka buduje most.

Jak wygląda konsultacja u Pani?

Pierwsze spotkanie to zawsze spotkanie dla samych rodziców, bez dziecka. Potrzebuję zrozumieć historię – od kiedy problem narasta, co już próbowaliście, jak wygląda dzień Waszego dziecka. Dopiero potem ustalamy, czy zapraszamy dziecko, czy pracujemy tylko z Wami.

Kiedy to już na pewno moment, żeby przyjść?

Proszę przyjść, gdy:

• próbowaliście ograniczać czas, a kończy się to agresją i poczuciem bezsilności,
• dziecko traci sen, znajomych i oceny z powodu ekranu,
• ekran jest jedynym sposobem na emocje – na nudę, smutek, złość,
• Wy jako rodzice kłócicie się o telefony i czujecie, że tracicie wpływ.

Nie czekajmy, aż dziecko „samo z tego wyrośnie”. Nawyki cyfrowe trzeba kształtować tak, jak nawyki żywieniowe.

Źródła

• WHO, Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age (2019)
• American Academy of Pediatrics, Media and Young Minds (2016)
• NASK, raport „Nastolatki 3.0” (2023)
• WHO, ICD-11 – Gaming disorder (2019)

‍